آشنایی با مؤلفه های تکمیلی کارکردهای اجرایی

<p>1. مدل براون :
مدل ارائه شده به وسیله براون(2006)شامل شش خوشه از کارکردهای اجراییه و روش ای از معنی سازی کارکردهای اجرایی واسه همه افراده.هیچ کدوم از این خوشها یک متغیر واحد مثل ارتفاع، وزن یا فشار خون نیستن. هر خوشه بیشتر مثل یک سبده که شامل کارکردهای شناختی در ارتباط به هم و متنوعه.این خوشها عبارتند از:
1-فعالیت : نظم ، اولویت بندی و فعالیت واسه کار، ایجاد، برنامه ریزی،تعیین هدف و ترتیب گذاری.
2-متمرکز ساختن : تمرکز، پایداری و تغییر توجه در تکلیف.

3-سعی : تنظیم هوشیاری، پایداری سعی ، سرعت پردازش، سرعت عمل، مدیریت زمان و مقاومت در برابر حواسپرتی .
4 – هیجان : مدیریت شکست و تنظیم هیجانات .
5- حافظه : مطلوبیت حافظه کاری، یادآوری در دسترس و استفاده از بازخورد.
6- عمل(عمل) : کنترل و عمل خود تنظیمی، جلوگیری.
مثل اینکه هر کدوم از این خوشها به عنوان کارکردهای عملیاتی هستن که در تغییر سریع مجموعه نیروهای تعاملی که تا حدودی ناهشیار انجام می شن، تاثیردارن.این کارکردها وسعت متنوعی از تکالیف روزانه رو تنظیم می کنه که افراد باید پیش از کنترل خود از توجه و حافظه واسه هدایت عمل استفاده کنه(براون، 2006).
2. مدل نورمن و شالیس :
مدل نورمن و شالیس 1998 مدلی رو ارائه کردن که در اون واسه توضیح کارکردهای اجرایی ساختاری رو عنوان کردن. برابر با این مدل رفتارها تحت اثر مجموعه ایی از طرحوارهای فکری یا عملی قرار دارن. یک طرح مجموعه ایی از اعمال و شناخت هاس که از راه تجربه به هم در ارتباط می شه. این طرحوارها از دو راه جدا از هم می تونن فعال شن:
اول :اونا می تونن به وسیله یک اتفاق بیرونی شروع شن مثلا وقتی که ما در حال رانندگی هستیم طرح ی ترمز کردن به وسیله دیدن چراغ قرمز فعال می شه. به راه افتادن محیطی طرحوارها، می تونه واسه به اتمام رساندن رفتارهای مناسب در شرایط معمولی کافی و بسنده باشه، مثل یادگیری ارتباطات بین رویدادهای خاص در محیط و روشای خاص رفتاری،با این در بعضی شرایط دیگه شامل شرایط جدید یا موقعیتایی که نیاز به جلوگیری جواب دارن، راه اندازیای محیطی مناسب نبوده و یک سیستم ثانوی واسه کاهش سطح فعالیتای طرح لازمه.نورمن و شالیس 1998 این سیستم رو یک “سیستم سرپرستی” نامیدند و عنوان کردن این سیستم به وسیله لب پیشانی مغز حمایت می شه. برابر با این مدل، رفتارهایی به وسیله طرحوارها کنترل می شه که به طور مناسبی به وسیله اطلاعات درک شده در شرایط روزمره، به راه می افتن.اما در شرایط غیر عادی سیستم سرپرستی به عنوان یک کاهش کننده سطح فعالیت، وارد عمل می شه(کوهن 2004).

3. مدل سه لایه سارا وارد :
وارد در تعریف عملیاتی از کارکردهای اجرایی، اون رو توانایی کامل سازی هوشیاری در زمان حال با پیش بینیای آینده و تجارب گذشته میدونه که از اون واسه پرورش یک برنامه منطقی (طبق فضا، زمان و افراد)به خاطر انجام فعالیت در زمان حال استفاده می شه(وارد، 2007).
سه لایه ابتدایی کارکردهای اجرایی عبارتند از :
1-خود تنظیمی
الف) آگاهی (خود آگاهی)
ب) انگیزه
ج ) ابتکار
د) کنترل هیجانی
ه) فراشناخت
2- سازندگی و اتحاد
الف)ترکیب جزئیات به یک شکل بزرگ تر
ب) نظم و ذخیره اطلاعات واسه اونکه بشه اطلاعات رو ردگیری کرده و به طور منظم بازیابی کرد.
ج) حافظه ی ضمنی
ه) برنامه ریزی واسه آینده
3- مهارتای سطح بالای دلیل
الف) بررسی
ب) نتیجه گیری
ج) حل مسئله
د) پیش بینی نتایج
ه)دلیل
و) آزمایش(وارد، 2007)
4. مدل CEO مغزی یارهبر ارکستر ( مک کلوسکی ):
کارکردهای اجرایی یک ساختار یا ویژگی واحد نیس، از کارکردهای مغزی به عنوان«CEO مغزی» یا «رهبر ارکستر» یاد شده این کنایه به طبیعت کارکردهای اجرایی اشاره داره.اما واسه فهم دقیق این معنی، این عبارت خیلی دور مثل اینکه.(مک کلوسکی ،2007). دنکلا حقیقت کارکردهابی اجرایی رو به عنوان«g» در روان شناسی عصبی معرفی کرد.الکانون گلدبرگ از کارکردهای اجرایی با عنوان «S» ( با عنوان زیرکی و هوش) یاد نمودهه. اما هر دو از تمثیل رهبر ارکستر به عنوان کنایه ایی واسه فرایندهای اجرایی در کار استفاده کرده ان( میرمهدی، 1386).
این تمثیل طبق « مسئله مدل بازگشتی نامحدود » از تناقضای واپس نگرانه بی منتها یا یک ماز پیچیده متافیزیک نشأت میگیره.واسه حل مسائل روزانه به وسیله رفتارهای عینی بهتره از سیستم پیوندی هم رسانایی یا هم نوازی به جای رهبری ارکستر استفاده کنیم.پس بهتره به کارکردهای اجرایی به عنوان یک نیم از رهبران ارکستر تواناییای ذهنی بنگریم(مک کلوسکی،2007).
وسعت تعاریف نظری به طور ضمنی یا رو فرایندهای کنترل رو به عنوان بخشی از هوش می دونه.تعاریف فرضی به طور محدود، بیشتر کارکردهای اجرایی رو به عنوان بخشی از حل مسئله یا دلیل در هوش می دونه(مک کلوسکی ،2007).
5. مدل مجموعه مراتبی :
به خاطر این رهبران کارکردهای اجرایی، در برگیرنده یک گروه بزرگه که طبق خطوط رشدی متفاوتی عمل می کنن،یک مدل چند بعدی سلسه مراتبی واسه به تصویر کشیدن واقعیت اونا مورد نیازه.در این مدل رشد طبق سطوح پیش میره و رشد در یک سطح نیازمند رسیدن به مهارت در سطوح قبلیه. در مورد کارکردهای اجرایی، سطوح رشدی مجموعه مراتبی می تونه به عنوان یک مجموعه از خطوط رشدی در نظر گرفته شه.پس در این نظریه کارکردهای اجرایی چند لایه. در کل 23 کارکرده که درک ، هیجان ، شناخت و عمل رو هدایت می کنه(مک کلوسکی ، 2007).
در مدل مجموعه مراتبی سطوح از پایین به بالا حرکت می کنه یعنی همه تواناییا در سطح ابتدایی رشد می کنه و بعد میشه با کار و افزایش دقت این سطوح ابتدایی رو به سطوح بالاتر رشد و ارتقاء داد این سطح از بالاترین سطح به ترتیب زیر طبقه بندی می شه :
5- ماورای خود اتحاد (درک راه حرکت ، هوشیاری و آگاهی نسبت به عالم هستی )- بزرگسالی
4-خود زادی (اتحاد ذهن – جسم ، درک روح و روان)- بزرگسالی
3-خود کنترلی – خود تشخیصی( خود آگاهی –خودتحلیلی) خود تعیین گری ( تعیین و تولید هدف، برنامه ریزی/پیش بینی دراز مدت)- نوجوانی و بزرگسالی
2- خود کنترلی – خود تنظیمی (احساس/ درک،شناخت،هیجان و عمل ) – نوباوگی تا کودکی

1- خود کنترلی – خود انگیختگی ( بیدار شدن ، توجه کردن) – نوباوگی (مک کلوسکی ، 2007).
1.خود انگیختگی
شروع ابتدایی و « نقطه صعود » کارکردهای اجرایی پایه، مربوط به حالت بیدار باش ذهنی و شکست دادن رخوته.سستی خواب می تونه به یک مشکل اساسی تبدیل شه. کم خوابی باعث می شه تا شکست دادن سستی و بیحالی خواب سخت تر شه.
– فرد به طور متوسط نیاز به 5 تا 20 دقیقه زمان داره تا بعد از سستی خواب آلودگی ، کارکردهای اجرایی(عمل وری/هوشیاری و 23 کارکرد اجرایی) رو به حالت آماده باش در بیاره.
نیاز به انجام خودکار عادات جاری در صبح /انجام ناخودآگاه امور عادی/ شروع بدن و تأمل در مورد اون از مؤلفه های دیگه خود انگیختگیه(مک کلوسکی ، 2007).
وخود تنظیمی مجموعه ایی از توانایی هاس که کارکرد فرد رو طبق حیطهای احساس / درک ، هیجان / شناخت و عمل راهنمایی و هدایت می کنه. یک مدل عادی ، 23 مؤلفه کارکردهای اجرایی خود تنظیم رو،فرض می کنن:
 درک و دریافت
 کاهش سازی
 مقاومت
 تداخل / توقف
 پیش بینی / برنامه (کوتاه مدت )
 تمرکز / انتخاب
 جلوگیری
 ابتکار
 اندازه و ملاک
 نگهداری
 دستکاری
 تغییر و برابری
 سازمان
 تولید
 تداعی پیوند
 تعادل
 ذخیره سازی
 بازیابی
 سرعت
 زمان
 اجرا کردن(ترکیبای رفتاری )
 نظارت / بررسی
 تصحیح
همونجوری که سطوح تواناییای افراد در سطوح این مدل، مجموعه مراتبی حرکت می کنه به همون ترتیب رشد لوپ پیشانی هم ادامه پیدا میکنه، یعنی آمادگی بیشتری واسه تغییر یا آسیب پیدا میکنه(مک کلوسکی ، 2007).
2.خودتشخیصی
 هدایت فرایندهای شناختی که در خود آگاهی ، خود انعکاسی و خود تحلیلی موثر هستن.
 راهنمایی فرایندهای شناختی به خاطر دسترسی به اطلاعات متراکم در باره خود و اجرا این اطلاعات در موقعیتای خارجی واسه ایجاد، ثبات یا تغییر یک رفتاره(مک کلوسکی ، 2007).
3.اختیار
 پیش بینی/ برنامه ریزی درازمدت و تولید هدف
 استفاده از فرایندهای شناختی واسه طراحی کردن دیدگاهی از آینده و برنامه ریزیایی واسه عمل در سراسر اون دوره وقتی درازمدت رو هدایت می کنه.
 درخشش و بازخورد به موقع به خاطر بهبود یا تغییر رفتار و تفکر درباره ی آینده هدایت می شه.
 تغییر در کنترل اجرایی بسته به اینکه چه حیطهایی درگیر شدن:
1) درون فردی (کنترل خود)
2) بین فردی (کنترل در مورد بقیه)
3) محیط( کنترل در مورد محیط طبیعی و محیط ساخته دست بشر)
4) سیستمای ظاهری ( کنترل در مورد نمادهای ساخته دست آدم و سیستم ارتباطات )
کارکردهای اجرایی به شکل برابر رشد نمی کنن. یک کارکرد اجرایی در یک فرد می تونه بیشتر یا کمتر از یک کارکرد اجرایی یک فرد دیگه درهر نقطه از زمان رشد کنه(مک کلوسکی ، 2007).
4. خود زادی
 سواالای در ارتباط به اندیشه و قضاوتای در ارتباط به معنی و هدف از زندگی/ یا منابع پایانی و غایی واقعیت و وجود فیزیکی، رابطه ذهن – جسم ، روح، نفس تفکر درباره ی هستی، ماورای سطح فیزیکی رو هدایت می کنه.
 نظارت برایجاد فلسفه زندگی که واسه هدایت نمودن خود آگاهی، خود تشخیصی و بقیه سطوح کارکردهای اجرایی استفاده می شه و به عنوان پایه ایی واسه منبع پایانی هدایت ارادی رفتار به کار میره.
5. ماورای خود اتحاد
هدایت فرایندهای درگیر کننده ذهن که فرد رو قادر به تشخیص و تجربه حالت غایی و پایانی ماورای خود اتحاد هوشیاری می گرداند. در بیشتر روایتای روحانی و الهی این حالت بالاترین حد پیشرفت هوشیاری بشره، و به خاطر این از نشونه های بی نظمی که در تشخیصای بالبنی، به عنوان حالتای جدا سازی شخصیتی یا هویتی معرفی می شن، خیلی متفاوته. در تشخیصای بالینی، مشکل در کارکردهای اجرایی با مشکل در کورتکس پیش پیشانی و لوپ پیشانی رو شده و باعث مشکل روانی عصبی رو می شه.

background